Muzeum Regionalne

Areszt Miejski

Areszt Miejski

Prawdopodobnie wraz z nowym budynkiem magistratu powstał też budynek mający służyć jako miejski areszt. Pierwsze informacje o kulisach działania radomszczańskiego aresztu pochodzą z początków XX w.

W budynku znajduje się 6 sal. Przez cały okres funkcjonowania miejskiego więzienia były one wykorzystywane na cele. Areszt funkcjonował tu nieprzerwanie przez pierwszą połowę XX w. W czasie okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 był przede wszystkim przeznaczony dla więźniów politycznych. Do spektakularnej akcji odbicia kilkudziesięciu aresztowanych doszło w nocy z 7 na 8 sierpnia 1943r.

Władze komunistyczne wykorzystywały ten obiekt także do przetrzymywania aresztowanych byłych członków Armii Krajowej i żołnierzy zbrojnego podziemia antykomunistycznego. Żołnierze Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca” akcję odbicia więźniów powtórzyli w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Według niektórych przekazów, areszt był miejscem kaźni dla żołnierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego, a sam dziedziniec aresztu miejscem pochówku dla zamordowanych tu członków podziemia antykomunistycznego.

W następnych dziesięcioleciach pomieszczenia te służyły jako magazyny. Muzeum przejęło je na swoje potrzeby w 1985r. Na początku lat 90. budynek przeszedł gruntowny remont. Dwie sale na piętrze udostępniono zwiedzającym w 2001r., a cały budynek – po kapitalnym remoncie – w 2004r. Od tamtego momentu eksponowano tu okolicznościowe wystawy czasowe.

Od 1 września 2009 r. w salach byłego aresztu mieści się stała wystawa zatyt. „W okupowanym Radomsku”.

Pierwsze bomby spadły na nasze miasto już 1 września ok. godz. 5.00. Ogrom zniszczeń obrazują fotogramy umieszczone na planszach. Wystawa prezentuje wiele eksponatów związanych z okupacją niemiecką: umundurowanie i wyposażenie żołnierzy, obwieszczenia okupanta, pasiak obozowy, listy więźniów obozów koncentracyjnych. Lata okupacji hitlerowskiej to jeden z najtragiczniejszych okresów w dziejach Radomska. Nastąpiły deportacje do obozów koncentracyjnych, wywózki na roboty przymusowe, pacyfikacje, łapanki. Doszło do całkowitej zagłady ludności żydowskiej. Jako jedno z pierwszych w kraju powstało w mieście getto żydowskie. W 1942 i 1943 r. miały miejsce wywózki miejscowych Żydów do Treblinki.

Wystawa w dawnym areszcie ilustruje też udział mieszkańców Radomska w walkach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W gablotach pokazane są zdjęcia, odznaczenia i eksponaty radomszczan walczących o wolność z dala od ojczyzny.

Martyrologia radomszczan, zagłada Żydów i aktywne działania ruchu oporu tworzyły lokalną rzeczywistość. Tragedia tego pokolenia na stałe wpisała się w historię regionu. W miejscu, gdzie w okresie II wojny światowej władze okupacyjne przetrzymywały nie tylko pospolitych przestępców, ale przede wszystkim osoby podejrzewane o działalność niepodległościową, udostępniono stałą ekspozycję obrazującą tamten tragiczny czas. Rozszerzono i unowocześniono wystawę, wprowadzono nowe elementy merytoryczne (plansze, tablice), wykorzystano nowoczesne zdobycze techniki. Celem zwiększenia efektywności ekspozycji wprowadzono efekty dźwiękowe. Wystawę uzupełniono broszurami wkomponowanymi w muzealia (np. powielacz farbowy wykorzystywany przez gestapo „drukuje” „Jednodniówkę”, w której umieszczono zarządzenia i obwieszczenia okupanta dla Radomska). Uroczyste otwarcie wystawy dla zwiedzających nastąpiło 1 września 2009 r., w 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej.

 

Ekspozycja została dofinansowana ze środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Dziedzictwo Kulturowe.

 

Publikacje PDF – zobacz: